YAZARLAR

Süleyman Kasım Şener

BİZ

Semra Şener

ATAMA ÖZLEM

HAVVA ÇETİNTÜRK

KAPLUMBAĞA ve BEN

Asuman Dokuzlu

UTANIYORUZ ATAM!!!

Halil Kanargı

YÜREK DİLSİZ KALIR

Mesut Çelik

Vefakar Ülkem

Gönül Şahin Mezkit

15 Temmuz günü



Mehmet ÖZÇAKIR

AYDIN’ DA BİR KONAĞIN TARİHİ VE ANATOMİSİ. EFELER BELEDİYESİNİN İLK KENT MÜZES

Aydında sayıları bir elin parmaklarını  geçmeyen Aydının tarihi  Konaklarını  bu haftadan itibaren  yazarımız Mehmet ÖZÇAKIR  yerinde gezerek inceledi

Türklerin  eşraftan kişilerin yaşadığı konaklar  geleneksel  yaşam yapılarıdır.

Genel de her il , ilçe ve belde de  yörenin varlıklı kişileri tarafından yapılmış konaklar  ,bölgesel yapı karakterine göre Mardin de taş , Karadeniz de  ahşap Ege ve İç Anadolu’da taş ve ahşap karışımı ,olmak üzere genelde ahşap ağırlıklı  yapılardır.

Konaklar  hem sahibinin  sosyal statüsünü simgeler, hem de ihtiyaçlarını giderecek  nitelikte ve ihtişamda  görkemli yapılardır.

Aydın da geleneksel Türk evlerinin günümüze kadar sağlıklı bir şekilde ulaşamadığı bir gerçektir. Dış çevre koşulları ve yapı malzemelerinin zamanın yıpratıcı etkilerine karşı yetersizliği geleneksel Türk evleri ile ilgili bilgilerimizi sınırlamaktadır.

Özellikle Aydında 1919  yılında yaşanan  Yunan işgalinin  neden olduğu  yıkım ve yangınlar nedeniyle ahşap konakların çoğu günümüze ulaşamamıştır.

Konaklar, sosyal statüleri ve yaşam tarzlarındaki farklılığa rağmen, orta hâlli evler ile aynı yerleşim birimlerinde iç içe bulunurlar. Bu yapılar, diğer konutlara göre daha iyi maddî koşullara sahip olmalarına rağmen, diğer evlerle aynı mahallede, aynı sokakta yan yana inşa edilirler. Bu durumun temel sebebi,   toplumumuzda hiçbir zaman “zengin fakir “  ayrımının yapılmamış olmasıdır.

Dededen toruna geniş bir aile meclisine sahip bu konaklarda, hane halkı arasında dahi, hiyerarşik bir yapı vardır. Konakta söz sahibi olan en yetkili kişi konağın beyidir.  Görünürde konağın gündelik işlerine pek karışmayan beyler, varlıkları ve mevkileriyle konağın bu refah hayatının devamını sağlarlar. Ancak, konaktaki olaylara da her zaman hâkim olmaya çalışırlar ve konak dışına taşan bir durum olduğu takdirde, kendilerini hissettirirler.

Konakların en büyük özelliklerinden birisi, barındırdıkları nüfusun geniş olmasıdır.

Ancak değişen yaşam şartları bu çok odalı ve kalabalık ailelerin ayrı bir evde yaşaması geleneğiyle konaklar  yalnızlığa terk edilmiştir.

Kent içinde yer alan  ender  konaklar  ise  sahiplerinin  vefatları nedeniyle mirasçılarının bir arada ataerkil aile düzenden vazgeçip, değişen hayat şartlarına göre  çekirdek aile olarak  yaşamaları   nedeniyle  terk edildiler.

Mirasçılarının artması   ve genç nesilin  aile büyüklerinin  yaşadığı  yerlerden  çok uzaklarda büyük kentlerde ve yurtdışında  iş ve  yurt edinmeleri  nedeniyle, ortada ve sahipsiz kalan konaklar her yıl  artan  yıpratıcı etkilere dayanamayarak  yok olmağa devam ediyor.

Önce çatıdan bir kiremitten başlayan yıpranma ,  ahşap çatının  , ahşap tavanın ve  duvar ile  alt kat sırasıyla , bodruma inen  tahribat  koca konağı  yerle bir etmeğe yetiyor.

Sahipsiz  kalan binalar , içinde insan yaşamayan yapılar kısa zamanda  bakımsızlıktan  yok olurlar..
“Binalar insanlarla yaşarlar “der atalarımız 

Ne doğru bir söz..!

TV de, “asmalı konak “ bize konak yaşamını anlatan bir dizi  film, Yakup kadri Karaosmnanoğlu’nun “kiralık konak “ eseri,   içinde “konaklar yaptırdım mermer direkli  “ sözleri ile Hekimoğlu türküsü, edebiyat  ve  sanat dünyamızda eserlere konu olmuştur.

Aydın’da Cumhuriyet öncesi yapılardan Askerlik Daire Başkanlığı,Cemal Çiftçi Konağı Yunan işgalinde karakol olarak kullanılmış tarihi yapılardır.Cumhuriyet sonrası 1930 yılından bu yana Atatürk’ün davetiyle ülkemize gelen Macar ustaların inşa ettiği binalar ve konaklar benzer mimariye sahipler.Bunlardan 1936  yılındaki eski Aydın fotoğraflarında  görülen tarihi Bosnalı konağını sizler için gezdik. 

BOSNALI  KONAĞI

Efeler İlçesi Veysipaşa mahallesinde Hükümet konağı üstündeki  Topyatağı varyantında köşebaşında yer alan bodrum ve iki kattan ibaret konak ,  Bosnalı oldukları bilinen bir Aydınlı aileye aittir.Halen Borsa Yönetim Kurulu başkanı Adnan Bosnalı’nın aile büyüklerine ait Konak  bugün   terk edilmiş ve metruk durumda.

Bodrumu taşduvar ve üst katları Ahşap döşemeleri ile  geleneksel tipik bir Türk evi.

Alt katta üç odası ve sofadan çıkılan ahşap  merdivenle üst katta da üç odası bulunan konağın avlusu içinde geniş bir bahçesi ve yuvarlak süs havuzu  yaşamı bahçeye taşıyor.

Mutlaka her konakta yer aldığı şekilde bir kış bahçesi ve mutfak müştemilatı ile Tuvalet bahçe içinde yerleştirilmiş.

Konağın   yüksek tavanları, içinde yaşayanlara ayrı bir ferahlık sunmakta olup,  giyotin şeklinde açılan ahşap  pencerelerine rağmen tavan ve duvar süslemeleri  bulunmamaktadır.

İçinde koltukları, çeyiz dolaplarının dahi bozulmadan durduğu  konak adeta gelecek bir misafirini bekler gibi sessizce  zamana karşı direnmeğe devam ediyor.

İlimizde sayıları oldukça azalan tarihi sivil yapılarımız,  her geçen gün sayıları artan mirasçılarının ilgisizliği  , restoresindeki ağır işleyen bürokrasi , kentsel  dönüşüme konu olmaması ve rant getirmemesi nedeniyle  kaderlerine terk edilmiş durumda.

Ancak turizm için birer  pınar olan bu yapılar bizim mirasımız.

Yabancılara da en çekici gelen işte bu  farklı mimarimizdir.

Turizmden pay alabilmek istiyorsak, bu yapılarımıza sahip çıkmalıyız.

Çünkü “ulusal “ olmadan “ uluslarası “ bir marka olabilmemiz mümkün değildir.

Sokak başlarında tek tük ayakta kalabilen bu konaklar  Safranbolu , Muğla ve Tarihi Birgi Çakırağa  konakları gibi restore edildiğinde hem bir kentin kültür kimliği olacak , hem de  tarih turizmine hizmet edecektir.

 

EFELER BELEDİYESİNİN İLK KENT MÜZESİ OLACAK  .

 

Tarihi Bosnalı konağı Efeler belediyesi tarafından  kentin  büyük eksikliğini hissettiği  ve örneği bir çok ilçelerde de görülen ,  EFELER   KENT ARŞİVİ ve MÜZESİ oluşturulmak üzere   düzenleme yapması büyük sevinç yarattı. İlçenin Mesut abisi tarafından  verilen söz  Aydın Kültür ve tarih çevresinde büyük sevinç yarattı.

Bugünlerde restorasyonu biten ve açılışı yapılacak olan BOSNALI konağı ile kentimizin tarihi ve kültürünü yansıtan objeler, fotoğraflar , resim ve kitaplarla  eşyalar  bu kent müzesinde sergilenecek.

AYTO Kültür evinden sonra  Efeler ilçemiz daha geniş bir mekanda İLK KENT MÜZESİNE kavuşacak.

Aydın turizmi ivme kazanacak.

Kültür ve tarihimize sahip çıkılarak , kentimizin unutulan değerleri ve markaları bu tarihi binada yeniden yaşatılacak.!

Sözünde durarak , Aydın’ da kazandırdığı bu tarihi konak ve diğerleri için, AYDIN ESKİ ESERLERİ SEVENLER DERNEĞİ  ve  YÖNETİM KURULU  BAŞKANI  sıfatıyla da ,  ayrı   teşekkürler Mesut abi ve Efeler belediyesi.

 

MEHMET ÖZÇAKIR

mehmetozcakir@hotmail.com

P.K: 110 EFELER – AYDIN

GSM : 0.542.7608691

 

 


07.07.2017
Bu yazı 370 defa okundu.

Diğer Yazıları