YAZARLAR

Süleyman Kasım Şener

BİZ

Semra Şener

ATAMA ÖZLEM

HAVVA ÇETİNTÜRK

KAPLUMBAĞA ve BEN

Asuman Dokuzlu

UTANIYORUZ ATAM!!!

Halil Kanargı

YÜREK DİLSİZ KALIR

Mesut Çelik

Vefakar Ülkem

Gönül Şahin Mezkit

15 Temmuz günü



Mehmet ÖZÇAKIR

Aydın'ın markası Tarihi salı pazarı

Asırlardır  kentlerin merkezinde kurulan ana pazarlar   günümüzde  o şehrin  adıyla anılıyorlar.

 Tire pazarı Aydın gibi , Salı   günü,  

Ödemiş te Cumartesi günleri  kurulan  pazar,    kentlerin  ortak  geleneği  sosyal iletişimi  ve  adeta  köy ve şehirlinin  buluşma mekanlarıdır.

Artık şehirlerin büyümesiyle neredeyse her semtte ve hafta'nın her gününde bir semt pazarı kuruluyor ise de, ilk akla gelen ve bilinen  kent ile özdeş  ana pazarlarıdır.

Aydın Salı pazarı   bu  kentte  bilinen en eski  ve geleneksel  ana pazarıdır. 

Kuruluş tarihi tam olarak bilinmese de, bir asırdan daha fazladır  kurulan Salı pazarına  Efeler ilçesinin  tüm köylerinden ve hatta Çine İncirliova ve Köşk ile Germencik gibi ilçelerinden de satıcılar  erken saatlerde gelip yerlerini alırlar.

Aydın'da Efeler ilçesinde  Salı pazarı  ilçenin Zafer,Veysipaşa,Ramazanpaşa ve Mesudiye mahallelerine yayılan ve sayıları bini  aşan seyyar satıcılar ile dolar taşar.

yazın sabah erkenden sabah 6 gibi yerlerini alan  üretici  köylüler genelde Zafer ilkokulu karşısı  ara sokaklarında  ,Kasaplar hali içinde ve yan sokaklarında ve  Ticaret Odasının bulunduğu 1929 sokak  üzerinde tezgah açarlar.

Özellikle  erkenden satılıp tükenen yoğurt ,kesik kaymak satın almak  için , köylülerin   devamlı müşterileri erkenden salı pazarına yola düşerler. Pazarda yok yok, kestane, kuru incir, kuru biber, kuru patlıcan, ceviz, portakal, limon, kereviz, pırasa, pancar, ıspanak, tarhana, zeytin yağı, köy peynirleri, ve tüm yeşillikler hepsi taze taze…! Hem de  en ucuzu ..!

Sabah s aat dokuz gibi Büyükşehir belediyesinin mobil aracından çoğu ilçelerde gelenek haline gelen pazar duası okunduktan sonra pazar öğleye doğru kalabalıklaşmaya başlar.

Aydın'ın diğer ilçelerinin de ana pazar günleri, Efelerdeki  Salı pazarı gibi yerleşik ve büyük pazarlarıdır.

Bunlardan Nazilli  ve Çine Perşembe pazarı ,Germencik’te Perşembe İncirliova da  Cuma pazarı ,Söke çarşamba pazarı Karacasu  ve Güzelçamlı Pazartesi pazarı ,ilçelerinin en büyük pazarlarıdır.

pazarlarda satıcılar aynı zamanda,  alıcıdırlar.

Pazarda sattıklarından kazandıklarıyla  ekmek ,  un,    temizlik malzemeleri satın alıp köylerine götürürler.

Eskiden salı pazarına  develerle ve at ve katırlarla  köylerden , Paşayaylasındaki bahçelerden  yapılan  taşıma ,  günümüzde  pazara gelenlerin sıkça kullandığı    cip denilen yeşil  eski,  uzun veya kısa belli arazi araçları ile ulaşımlarını sağlamaktadırlar.

 Aydında her Salı günü kurulan pazara yakın Veysipaşa,Köprülü mahallerinde park etmiş   çoğu  yeşil  kadim taşıma araçları   Jeepler Aydının vazgeçilmez görüntüsüdür. 

Eskiden binek hayvanları ile sabah  namazıyla  erkenden yollara koyulan köylüler artık hayvanların yerini tutan   50-60  yıllık  Amerkan yapımı jiplerinden vazgeçemiyorlar. 
Amerikan askeri aracı olarak en eskisi 1969 modelinden başlayarak günümüze dek halen kullanılan jipler uzun ve kısa belli olarak iki ayrı tipi mevcut.

Genelde Aydının Konuklu,Kalfaköy,Dağeğmiri, gibi dağ köylerinden yol konforu aramadan arazi vitesli ve istenildiğinde dört çeker kullanılan bu araçlar yıllardır köylülerin vazgeçilmesi ve olmazsa olmazı. 

Adeta katırların yerini alan bu  binek araçları arazi vitesiyle kendinden daha ağır yükleri  Pazar’a götürür ve dönüşte  satıcılarla köylerine dönerler.
En kötü yol koşullarında ve en ağır yükleri ancak bu araçlarla taşıyabildiklerini belirten köylüler   bu ciplerin vazgeçilmez olduklarını belirterek ,  "bizim köylerimizde ulaşımı ancak bu araçlarla sağlayabiliyoruz. Taksilerin gidemediği bozuk ve engebeli yolları ancak bu araçlar çıkabiliyor. Yaylada ve dağlık arazilerimize ancak bu araçlarla ulaşabiliyoruz .Nerdeyse dededen toruna miras kalan bu araçlar sağlamlıkları nedeniyle çok tercih ediliyor." Diyorlar.

Salı pazarının bir diğer değişmez taşıtı da eskiden kullanılan  ve genelde binek hayvanlarının çektiği taş arabalarıydı.

Demir çember geçirilmiş  ahşaptan devasa iki tekerliği üzerinde ,  katana atların  çektiği bu konforsuz  arabalar, eskiden  alışverişini yapan ve aynı   mahallede oturanlar tarafından  ,ortaklaşa kiralanır   , ağır file ve sepetler ile kendileri de , üzerine biner ve evlerine kadar giderlerdi.

Salı pazarının tarihine ilişkin araştırmalarımızda en erken fotoğrafların 1955 yılında dönemin Aydın belediye başkanı İsmet SEZGİN zamanında ulaşılabilmektedir.

 Bu fotoğraftaki Aydın belediye zabıtaları Pazarın düzenleyicisi   ve denetleyicileridir.

Eskiden Belediye Çavuşu denilen  Pazar zabıtasının  en ünlüsü ve esnafın korkulu rüyası Kızıl Tevfik lakaplı  Ömer Tevfik Tekin  idi. Sırasıyla Necati Özmen ,sert bakışıyla ve kararlığıyla Mümtaz Uçmaklı ,Kadir Kırmızı unutulmaz Belediye çavuşlarıydı

Daha önceki eski yıllara ait belge ve fotoğraf varsa da,  muhtemelen belediye kayıtlarında yer alabileceği tahmin edilmektedir.1994 yılında Aydın belediyesinin ESKO' ya taşınması sırasında bazı belgeler maalesef çöp depolarında görülmüş ve bazı duyarlı kişiler tarafından toplananlar elde mevcuttur.

 

İşgaliye adı altında kullanılan pazar  alanının  yüzölçümüne göre  ödenen rüsum karşılığı her hafta  üreticiler ve manavlar ilçe pazarlarında da sergi açarlardı.
 

Salı pazarının bir bölümü ise hasır pazarı olarak bilinen pazar yeridir.

Teknolojinin henüz emeklediği 70 'li   yıllarda  , Şevketiye köyünde üretilen ince şeritli en kaliteli sık dokulu hasırlar bugün Alihan oğlu İsmail bey türbesi  karşısında yerlere serilir ve müşterilerini beklerdi.

Bugün halılara yenik düşerek artık pazara hasır gelmez oldu.

1930’ larda Ramazanpaşa cami minaresinden  görüntülenen siyah beyaz karelerde  görüldüğü  gibi   o yıllarda da  salı pazarı hala günümüzdeki gibi, aynı yerinde Veysipaşa mahallesi ile Doğu Gazi  Bulvarı üzerinde kurulmuştur.

Yine 1930’lu yıllarda  satıcı çocuklar kapalı tablalarında köylerden gelenlere sabah simidi satarak küçük yaşta harçlıklarını çıkarırlardı.

Salı pazarı içinde kalan bakkal dükkanları ise en şanslılarıydı.

Salı günü   sokaklarında kurulan pazara gelen satıcılar   tüm alışverişlerini en yakınındaki bu dükkanlardan yapar , köylerine götürürlerdi.
 

Ancak  açık pazarlar salı günleri  zaten yetersiz olan  şehir trafiğini daha da artan trafikle adeta bir çıkmaza neden olmaktadır.

2017 yılından itibaren şehirlerde açık pazar yerinin yasaklama kararına rağmen ve  ,tüm pazarlar kapalı pazar yerlerine taşınması yasal zorunluluk olacağı söylenmesine rağmen  hala uygulamaya geçilebilmiş değildir.

Bugün Söke ,Didim ,Çine ,Kuşadası ve Nazilli gibi ilçelerde kapalı Pazar yerleri ile sorun çözülmüşken, Efeler ilçesinde var olan   Fatih ve Efekent kapalı Pazar yerlerinin  köklü bir Pazar yeri olması için mal paylaşımı sonrasında  büyük bir ihtiyaç ve beklentidir.

Yazın sıcağından , kışın soğuk ve yağışından, hem pazarcılar,  hem de pazardan alış veriş yapanlar, çok haklı olarak zulme dönüşen Salı pazarından , Efeler ilçesinde yaşayanların en büyük yakınma konusudur.

Bu nedenle 1955 yılında açılan ve bugün yıkılan, Nazilli köprü başındaki   eski minibüs santral garaj yerinin arsasına  ,  kaloriferli asansörlü klimalı içinde restoran ve tuvaletleri bulunan  çok katlı ve modern bir pazar yeri yapılması Manavlar odası ile satıcılar ve pazara çıkan Aydınlıların ortak beklentisidir.

Salı günleri ise Zafer meydanı adeta bir “bermuda şeytan üçgeni “ dir.

Beş ana cadde sokak ve bulvarın kesiştiği Zafer meydanı , kavşağı içindeki Minibüs ve otobüs durağı , kenarındaki Taksi durağı ile  tam bir  trafik işkencesine   dönüşmektedir.

AYDIN BÜYÜKŞEHİR ve Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME )  belediye binasının penceresinden yıllardır gördüğü bu kargaşaya ne zaman dur diyecektir.?
Büyükşehir’li olmak  ve Büyükşehir de yaşamak , işte bu detaylarda  saklıdır.

Herkesin yaşadığı bu çirkin şehircilik örneğinden kimsenin şikayet etmesini beklemeden ,BÜYÜKŞEHİR acilen bir çözüm bulmak zorundadır.

 

                                                                                       

MEHMET ÖZÇAKIR

mehmetozcakir@hotmail.com

 

PK:110 EFELER – AYDIN

GSM : 0.505.8077828

 

 

 

 

 

 

 

 

 

03.10.2017
Bu yazı 258 defa okundu.

Diğer Yazıları