YAZARLAR

Süleyman Kasım Şener

BİZ

Semra Şener

ATAMA ÖZLEM

HAVVA ÇETİNTÜRK

KAPLUMBAĞA ve BEN

Asuman Dokuzlu

UTANIYORUZ ATAM!!!

Halil Kanargı

YÜREK DİLSİZ KALIR

Mesut Çelik

Vefakar Ülkem

Gönül Şahin Mezkit

15 Temmuz günü



Mehmet ÖZÇAKIR

BU SICAKLARDA ,TAM ZAMANI, AYDIN’IN YAZLIK SİNEMALARI.

 

Eskiye duyulan  özlem ,   yaşadığımız  anıların  hasretidir.

Nerde o eski bayramlar derken , çocukluğumuzun   siyah beyaz anılarının , günümüze  ulaşan  renkli görüntüleri ve  nostaljisidir.

Televizyonların 1970 lerin başında  salonlarımızın baş köşelerine dantelli örtülerle kurulmaya başladığı yıllara dek ,  sıcak yaz akşamlarının   tek eğlencesi Yazlık sinemalardı.

Aydın şehrinde ve ilçelerinde hatta köyleri ile tüm Türkiye’de bir sektör olan sinema, önce siyah beyaz , sonraları tek renkli monocolour, sonrasında renkli sinemaskop , bobinler  döndükçe yazlık sinemalar  gitgide renklenmeye başlamıştı.

Aydında denize gidemeyenlerin tek eğlencesi olan ve çekirdek çitletilerek soğuk Madran gazozlarının içildiği genellikle iki film birden sunulan yazlık sinemaların isimleri sırasıyla, TAŞDÖNER  ,SES, BÜYÜK, ÜNAL, BULVAR , GÜNAL, HİSAR, PARK, SARAY, ŞAFAK, YENİ, YILDIZ, ZAFER VE KONAK ,FERAH  ve  BAHÇE  olmak üzere onbeş taneydi. Ünlü yazar Muzaffer İzgü’nün Gazipaşa Ortaokulundaki öğretmenlik yıllarında geceleri bisikletiyle birden çok sinemada makinistlik yaptığı dönemlerde gala gecelerine bir çok ünlü Aydındaki bu yazlık sinemaların konuğu olmuştu. Hatta kötü adam rollerinin kahramanı Erol TAŞ , bir galada, sinemada rol gereği yaptığı kötülükleri sahici sananlar tarafından yuhalanıp, darp edildikleri dahi vakidir.

 

Evlerin arasında boş arsalarda, toprak zeminde ve ahşap sandalyelerde dev beyaz duvar üzerine yansıtılan  hayaller, her birimizde farklı düşlere neden olur, kendimizi sahnedekiyle bütünleştirir, soğuk mardan gazozu eşliğinde çitlenen çiğdemlerle hayallere dalardık.

Çocukluğumuzun esrikliğiyle , serin havada uykuya dalar, filmin sonunu hep izleyemeden , filmin bittiğini anamızın babamızın sarsmasıyla  anlardık.

Bazen iki film birden sıkılmadan gece yarılarına dek tahta sandalyelerde  kıpırdamadan izlerdik.

Bazen  “ gala “   gecelerinde sahneye filmden sonra tüm oyuncular çıkar , iyi rollerdeki  sanatçılar  seyircilerin alkışlarına veya kötü adamsa , yuhlamalarına tanık olurlardı..

Vizon tele filmindeki sahnelerin aynısı yaşanır,   çevredeki   yüksek  katlı dairelerin  ve  evlerin teraslarından sahneyi gören balkonlarda  , misafir ziyaretleri  eksik olmazdı.

Aydın’ da bugünkü merkez Efeler ilçesinde onbeşe yakın yazlık sinema haziran başında açılır Eylül  başlarına kadar    üç aya yakın her gece  dolar boşalırdı.

Bu Yazlık  sinemalardan  kent meydanına bakan  Park Sineması,  Güzelhisar mahallesindeki Hisar , Zafer meydanındaki   Zafer,   Yıldız , Şafak,Ünal sonra Günal adını alan Cuma mahallesindeki   sineması, Bugünkü ASKİ binasının olduğu yerde Vakıflara ait arsadaki  Aydın’ın duayen gazetecisi Hilmi TÜKEL’in işlettiği  Ses sineması, Kozdibindeki Kürthasan kahvesi mevkiindeki Konak sineması , Bugünkü ADÜ Sağlık Meslek Yüksek Okulunun bahçesindeki  Bahçe Sineması   ,Turistik park altındaki  Yeni sinema , Adnan Menderes Bulvarı üzerinde Eraydın apartmanın üstündeki Bulvar sineması ve Hasanefendi mahallesinde  bugün ,”saklı bahçe”  adıyla   işletilen Saray sineması  nice sinemaseverlerin anılarının  yaşandığı yaz gecelerinin   uğrak yeriydi..

APARTMANLAR ARASINDA SIKIŞIP KALAN  YAZLIK  SARAY SİNEMASI VE SAHNESİ

 

Bugün hala bir odasında saklı tarihi sinema makinası ve duvarlarda asılı bobinleri  ile Saklıbahçe  anılarını yaşamak isteyenleri bekliyor.

(Yazarımız Özçakır ve Aydın yerel basını , Saray sinemasından günümüze  kalan  eski Film gösterim makinası ve  duvarda asılı film  bobinler ile   ) 

 

 (Bugün  kent meydanında  kalan  ve 1993-94 yıllarında yıkılan eski Aydın belediyesi binasının terası da bir dönem Yazlık sinema olarak  kullanılmıştı.)

 

   ( Hasanefendi mahallesi batı gazi Bulvarı üzerindeki  bugün Altınel apartmanı arsasındaki bulvardan  merdivenle inilen Ferah Sineması.Caddenin sağındaki geniş düz alan.Arka planda Ramazanpaşa camisi )  )

Sinemalar gündüzden çok eskilerde insan veya hayvan sırtında sonraları araçla afişlerle filmin tanıtımı yapılır , sinema girişine de asılırdı.

(Didim’in tek yazlık sineması  ve  Acı Zeytin adlı film afişi önünde Yoranlı’lar)

Aydın’lı çınar  Haydar Özde hatıralarında eski halkevi binasında , yıllarca sinema makinisti olarak çalıştığını anlatır.

Ünlü yazar Muzaffer İzgü , öğretmenlik yaptığı Gazipaşa Ortaokulunda görevli olduğu yıllarda , ek iş olarak geceleri   Cuma mahallesindeki Ünal sinemasında  makinistlik görevini de yürütürdü.

(Zafer meydanındaki eski Zafer sineması .Fotoğrafın tam ortasındaki iki katlı beyaz  evin hemen solunda  ,beyaz  sahneli  birinci katı   yazlık ,  binanın altı zemin katı  kışlık   Zafer sinemasıydı)

Sinema filmleri  bobinler halinde  metal kutularda getirilir, önceleri  dizel sonraları elektrikli  makinalara takılıp , dönene makaralardan    saniyede 24 karenin hızlı  akışıyla beyaz sahnede görüntü elde edilirdi.

Bu filmlerden bazılar da Aydın’da çekilmişti.

Bunlardan Fikret Hakan ‘ın başrolünü oynadığı Dokkuzdağın efesi,  yönetmenliğini ve senaryo yazarlığını Metin Erksan, yapımcılığını Özdemir Birsel  üstlendiği; müzikleri, Nedim Otyam tarafından hazırlanan ,1958 yılı yapımı filmin  konusu, 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında geçen filmde babası öldürülen Çakıcı Mehmet Efe'nin intikamını almak için dağa çıkış öyküsünü ele alınır. Başrol oyuncusu Fikret Hakan'a eşlik eden diğer oyunculardan bazıları Hayati HamzaoğluYılmaz GrudaSaadettin ErbilKadir SavunErol TaşOsman TürkoğluSerpil Gül ve Hayri Esen'dir.Yıllar sonra  çekilen “ Süper  İncir “   filmi    yakın  zamanda  yıllar sonra  bir ilktir.

Sinemalar yazın Aydın’ın sıcağının biraz kesildiği akşam serinliğinde açılır , yerler sulanır , tahta sandalyeler dizilir, silinir  bu işler okula giden çocuklar  tarafından harçlık karşılığı yapılırdı. Kapılar açıldığında  pikaptan günün sevilen şarkıları  yayılır,  . Her gece aynı plak döner dururdu. Hülya Koçyiğit,  Önder Somer, Türkan Şoray’lı Hüzünlü filmler, melodramlar, Cüneyt Arkın ‘lı aksiyonlar ,  haksızlıklara  karşı  çıkan sosyal temalı  Yılmaz Güney filmlerinin müşterileri  her akşam salonu doldururdu.  Filmin finalinde  baş aktrist  kadın öldüğünde , gizlice ağlayanlar- kumaş mendillere sarılır, eğer  final  evlilikle biter ve çiftlerin  mutlu oldularsa  sevinçten gerinerek  alkışlanırdı. Milli ruhu okşayan  Çanakkale ve savaş  filmlerinde  herkes  kendini kaptırır, bayrak mezalim bitip  Karaoğlan  göründüğünde  ayakta  alkışlarlardı.

    Sadece film değil, konser ve tiyatro ile okul geceleri  hatta  nişan ve düğünler de düzenlenirdi sinemalarda.Askeri mahfel gibi devlete ait bahçelere sığmayan etkinlikler yazlık sinemalarda düzenlenir , çiğdem , gazoz  kovaların içinde buzlar arasında  soğutulup satılırdı.hatta aralarda açacak gazozun metal kapağına vurularak “ suuk gazoz “ nidaları arasında Madran gazozları ile serinlenirdi.

(yanan Hisar Sinemasında  1960 lı yıllarda Aydın Lisesi öğrencilerinin oynadığı Fizikçiler  adlı  tiyatro oyunu)

Bugünkü gibi CD ve DVD olmadığı yıllarda , makaralara takılı bobinler ara sıra koptuğunda film durur, eğer onarımı uzarsa sahneye ıslıklarla makinist protesto edilirdi.

Aydın’da TÜİK verilerine göre  geçtiğimiz 2015 yılında gösterilen 513 sinema filmini 665 bin 132, sahnelenen 82 tiyatro oyununu ise 57 bin 101 kişi izledi. Aydın ili genelinde 30 sinema salonunda toplam 3 bin 158 koltuk  bulunmakta olup,  2015 yılında Aydın'da sinema salonlarında 245'i yerli ve 268'i yabancı olmak üzere toplam 513 sinema filmi gösterimdeydi.

 2015 yılında ilimizde gösterilen filmler 665 bin 132 kişi tarafından izledi. Yerli filmlerin izleyici sayısı 394 bin 962 olurken; yabancı filmleri ise 270 bin 170 kişi izledi. Aydın'daki 9 tiyatro salonunda 80'i yerli ve 2'si yabancı olmak üzere 82 eser, toplam olarak 429 kez sahnelendi. Sahnelenen bu eserler 57 bin 101 kişi tarafından izlendi. Tiyatrolarda sergilenen 82 eserin 59'u yetişkin, 23'ü çocuk oyunu olurken yetişkin oyunlarını 39 bin 991 kişi, çocuk oyunlarını ise 17 bin 110 kişi izledi. 2015 yılında Aydın'da sinema ve tiyatroya ilgi gösteren kişi sayısı 722 bin 233 olarak gerçekleşti.

Bugün klimalı, rahat ,  yumuşak  kumaşlar  içine gömülen  ve neredeyse  yatak yerine geçen koltuklarda , lüks mekanlarda izlenen filmler  , sinemaların   yaz kış konforu her iki mevsimi de aratmadığından yazlık sinema nostaljisi  nerdeyse unutuldu gitti.

Aydındaki yazlık sinemalar , ranta yenik düşerek , yerlerine  yeni  apartmanlara  ter ederek birer birer  yitip giderken  ,  tescilli ve ayakta kalan en son  tarihi Taşdöner sineması  1959 yılında, Umurlu eşrafından   Çörüş ailesi ,  dönemin Aydın Belediye Başkanı İsmet Sezgin ve  iktidardaki  Demokrat partililer ile  kalabalık  Aydınlı sinema severlerin  iştirakiyle Özdemir Birsel’in yapımcılığını üstlendiği  “ dokuz dağın efesi “ filmiyle  açılan sinema bugün  geçirdiği iki yangından sonra enkaza dönüştü.İlk sahibi ve belgin Doruk’un ikinci eşi    Özdemir Birsel ‘den sonra el değiştiren ve   Taşdöner ailesine geçen sinema geçtiğimiz yıllarda bilinmeyen bir nedenle  yandı kül oldu.

Maalesef bir sinema arşivi ilgisizliğe ve  yangına   yenik düşerek kül oldu.

 


Sonunda Aydın  Eski Eserleri Sevenler Derneğinin gayretli çalışmaları sonucu ,Aydın Büyükşehir belediyesi tarafından kamulaştırılan  tarihi Taşdöner Sineması , idari işlemlerin bitiminde, yeniden  restore edilerek Aydına ve Aydınlılara tekrar kazandırılacağı , eski görkemli günlerine kavuşacağı günü bekliyor.

     Günümüzde yazlık sinema nostaljisi Belediyelerin önderliğinde  yaşatılmaya çalışılıyor. Kuşadası belediyesinin Doğan sineması  buna bir örnek.Ayrıca Bursa Büyükşehir Belediyesinin hazırladığı geçmişteki açık havada sinema keyfini bugüne taşıyan "Yazlık Sinema Kumpanyası", geçtiğimiz  16 Temmuz Cumartesi günü "New York'ta Beş Minare" filminin gösterimiyle başladı. Nostaljik tahta sandalyelerin yerini  alan plastik sandalyelerde dünü yaşayanlar ile   ve bugünü  birleştirdi.

Büyükşehir Belediye Başkanı Recep AltepeMudanya Tren İstasyonu Sosyal Tesisleri'nde düzenlediği tanıtım toplantısında, vatandaşların 2 ay boyunca en sevilen filmleri açık havada izleyebileceklerini söyledi.  Bu nostaljiyle eski yıllara yeniden dönmek ve kültürümüz olan yazlık sinemanın yeniden canlanması için 2 ay boyunca her gece farklı bir noktada ücretsiz olarak bu  nostaljik etkinlik   geleceğe taşınırken şehrin tüm değerlerini, tarihi ve kültürel özellikleriyle ileriye götürmeye  ve    yaşayan canlı bir tarih şehri olması noktasında kültür ve sanatın en güzel örneklerini yaşatılmış olacak. 

Yakın zamanda Efeler belediyesinin köylerde  başlattığı  açık hava sinema günleri güzel bir başlangıç.

Köy meydanlarında  serin yaz esintisi eşliğinde “ efeköy dantel köy’e karşı “ filmiyle köylerimiz bir nostalji yaşıyor.

Ne diyelim darısı Aydın Büyükşehir ‘e..!
 Yazlık sinema  nostaljisinin yaşatılması için Pınarbaşı mesire alanı ile Aydın Tekstil alanına  yazlık sinema yapılması   özlemimizi giderir mi ..?

Ne dersiniz ..?

MEHMET ÖZÇAKIR

mehmetozcakir@ hotmail.com

PK:110 EFELER – AYDIN

GSM : 0.505.8077828


 

 

   

 

 

20.09.2017
Bu yazı 157 defa okundu.

Diğer Yazıları