YAZARLAR

Süleyman Kasım Şener

BİZ

Semra Şener

ATAMA ÖZLEM

HAVVA ÇETİNTÜRK

KAPLUMBAĞA ve BEN

Asuman Dokuzlu

UTANIYORUZ ATAM!!!

Halil Kanargı

YÜREK DİLSİZ KALIR

Mesut Çelik

Vefakar Ülkem

Gönül Şahin Mezkit

15 Temmuz günü



Mehmet ÖZÇAKIR

DEMİR RAYLARLA ÖRDÜK TÜM ANADOLU’YU. AYDIN İZMİR ANADOLU'’NUN İLK DEMİR YOLU,

Dünyada ilk kez 1825 yılında İngiltere’de başlayan demir yolu ulaşımının, toprakları 3 kıtaya yayılan Osmanlı İmparatorluğu'na girişi diğer birçok büyük ülkeye göre çok erken  denilebilir.

Osmanlı Devleti'nde ilk demir yolu ulaşımı 1854'te Kahire-İskenderiye hattında yapılmış .Anadolu da ilk demir yolu  2. Abdülhamit  döneminde   İzmir-Aydın arasında  inşa edilmiştir. Abdülhamit zamanında yapılan demir yolları ve diğer eserler Osmanlı tarihinin en yoğun dönemi olmasının sebebi, gelişen teknoloji ve 33 yılı aşkın iktidarı boyunca Avrupa ile geliştirilen ilişkiler olarak görülmektedir.

İlk demiryolu inşaatı İngilizlerin kurduğu  şirket eliyle inşa edilmiştir.Genel de İngiliz ve Fransız çıkarları için inşa edilen Demiryolu yapımı için güzergah seçimi içinde Osmanlı’ya yapılan baskılar etkili  olmuştur.Aslında yabancı devletlerin çıkarları için yapıldığı açık olan Demiryolu  yapımını Osmanlı tarafı da demiryolunun yapılmasını  çok istekliydiler. Çünkü o dönemlerde toprak kaybetmeye başlayan Osmanlı böylece  askeri yönden güçlenerek, isyan ve eşkiyalığı anında önleyebileceği gibi, bunun yanında tarım ürünlerininde pazara sevk edilip , ülkede ekonominin ve zenginliğin artacağını ümit ediyorlardı.Ancak Osmanlı’nın mali ve ekonomik bakımdan güçsüz olması nedeniyle  bu modern ulaşım ağını kendisinin tek başına yapılabilme imkanı  bulunmadığından , Osmanlı çıkarklarına göre değil, aralarında önemli bir rekabet olan  yabancı ulusların siyasi, ekonomik , hatta askeri çıkarlarına göre  güzergah düzenlenmesine  göz yumuyorlardı.

Bu nedenle Anadolu’nun ilk demiryolu hattı Ege bölgesinin hammaddelerini ve pazarını İzmir Limanına taşımak ve  o dönemlerde en büyük üretim maddesi olan Kola'nın hammaddesi  Meyan başta olmak üzere ,Pamuk ,İncir  gibi sınai tarım ürünlerinin hızlı nakliyesi için  Aydın –İzmir arasında inşa edilmiştir.Bu düşünceyle hareket eden Robert Wilkin  adındaki İzmir’li İngiliz tüccar, ve dört arkadaşı , 1856 yılı Eylül ayında  Osmanlı devletinden İzmir -Aydın demiryolu  imtiyaz hakkını aldı.Bu imtiyazı İngiltere de bir başka şirketin devralması üzerine 1867 Mayıs ayında İzmir –Aydın Osmanlı demiryolu şirketi  kuruldu. Şirket  Demiryolu'nun yapımı sırasında hükümete ait toprakları madenleri ve ormanları bedava kullanabilecekti.En önemlisi de  demiryolunun işletmeye açılmasından sonra  şirket hattın kenarındaki  45 km’lik şerit içinde bulunan madenleri az bir vergi  karşılığı işletme hakkına da sahip oluyordu.

İşte bu imtiyaz ile Tralleis antik kentinden de bu kapsamda kazılar ve inşaat sırasında çıkan tarihi eserler yurtdışına kaçırılmıştır.

Anadolu'da demir yolunun tarihi 22 Eylül 1856'da ilk demir yolu hattı olan 130 km'lik İzmir (Alsancak)-Aydın Demir yolu için bir İngiliz firmasının (ORC) ilk kazmayı vurmasıyla başlar. İmtiyaz İzmir Valisi Mustafa Paşa zamanında, 1857 yılında "İzmir'den Aydın'a Osmanlı Demir yolu" kumpanyasına devredilmiştir. Böylece Anadolu topraklarındaki ilk demir yolu hattı olan 130 km'lik bu hat 10 yıl süren bir çalışmayla  Aydın İzmir arasındaki 133 km ‘lik demiryolu hattı  7 Haziran 1866 yılında Sultan Abdülaziz zamanında tamamlandı.daha sonra Aydın Sarayköy ardından Sarayköy Dinar  hatlarının açılmasıyla ortaya çıkan 609 km uzunluğunda ki  Demiryolu şebekesi, batı Anadolu nun irili ufaklı dalları olan büyük bir ağacı andırıyordu.

  Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları ya da kısaca TCDD, Türkiye Cumhuriyeti'ndeki demir yolu taşımacılığını düzenleyen, işleten ve kontrol eden resmi kurumdur.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde daha çok yap-işlet modeli ile sermaye sahiplerince işletilen demir yolları, 24 Mayıs 1924 tarihinde çıkarılan 506 sayılı Kanun ile devletleştirilmeye başlanmış ve Anadolu - Bağdat Demiryolları Müdüriyet-i Umumiyesi adı ile yapılandırılmıştır. Daha sonra demir yollarının yapımı ve işletilmesinin bir arada yürütülmesi ve daha geniş çalışma imkânları verilmesini sağlamak amacıyla çıkarılan 31 Mayıs 1927 tarih ve 1042 Sayılı Kanun'la Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi adını almıştır.

Başta Atatürk olmak üzere  Aydın garı inşa edildiği yıllardan sonra bir çok ünlü devlet adamını ağırlamıştır.Ünlü nasihat heyeti  de bu raylar üzerinden  29 Mayıs 1919’da İkinci Abdülhamit’in oğlu Şehzade Abdurrahim  Aydın’a gelmişti.Hatta İşgal kuvvetleri de 1919 da  işgal ettikleri  İzmir den sonra ,  bu trenle Aydın ve Ege bölgesinin içlerine asker sevkiyatı yapmışlardır.

 

Kara tren olarak bilinen  kömürlü trenler Aydın’dan İzmir’e 6 saatte varırlardı.Bugün  gelişen teknoloji ile   bu süre iki saat  onbeş dakikaya indirilmiştir.
gelecek yıllarda hızlı tren olarak çift hatlı yeniden inşa edilecek tren yolu  ile Selçuk tünelleri de başka güzergahlardan geçirilerek , yolculuk daha da kısalacaktır.

Bugün kü ,  Aydın tren garı 1955 lerde inşa edilerek hizmete girmiştir.

Bir dönem 1970 ‘lerin sonlarında   Menderes Eksperi adı altında Aydın’dan Ankara’ya direk mototren seferleri konmuştu. Ama  gece dokuzda yola çıkan tren, ertesi gün öğlen Ankara’ya varınca  işlerini sabah görüp dönmek isteyenler tarafından   fazla rağbet görmeyince seferden kaldırıldı.

Aydın da Efeler’in Osmanlı ya başkaldırıp , dağa çıkmalarının bir nedeni de bu tren hattının açılmasına  bağlanır.Aydın’dan yola çıkan  ve incir taşıyan deve kervanları beş günlük yolculuk esnasında gündüz yolculuk  , gece ise hanlarda konaklayarak yol alırlardı. İşte bu hanları işleten , iki han arasında soygun ve talandan kervanı koruyan Efeler, tren yoluyla ulaşım başlayınca  , işsiz kaldıklarından , Osmanlı’ya isyan ederek dağlara çıktığı söylenir.  

Uzun yıllar  kömürlü  kara tren ile başlayan  ilk modern ulaşım , atla  ve  yaya  yerine  daha hızlı ulaşım sağlamış ve  türkülere ilham olmuştur.

Çok daha sonra Aydın’ın ilk özel treni de Aydın ‘da hizmete girmiş ve Nazilli Sümerbank  ve  ilçe merkezinde  yolcu ve  malzeme  ulaşımı sağlamıştır.
Teknolojinin gelişmesiyle  önce   dizel ve  sonrasında Aydın-İzmir hattında çift hatlı hızlı tren ile  gündeme gelen Aydın içinden geçen demiryolu  Efeler ilçesini , adeta bir sur gibi  ikiye bölerek,  ulaşım sorunlarını artıracaktır.

Bunun için  Efeler  ilçesinde  ve diğer kent merkezlerinde  yaşanan   tren kazalarını sıfıra indirgemek üzere , demiryolunun il ve  ilçe geçişlerinde metro benzeri  yer altına alınması  kentin gelişimi için zorunludur.     

 

MEHMET ÖZÇAKIR 

mehmetozcakir@hotmail.com

PK:110 EFELER - AYDIN 

GSM : 0.505.8077828

06.10.2017
Bu yazı 126 defa okundu.

Diğer Yazıları