YAZARLAR

Süleyman Kasım Şener

BİZ

Semra Şener

ATAMA ÖZLEM

HAVVA ÇETİNTÜRK

KAPLUMBAĞA ve BEN

Asuman Dokuzlu

UTANIYORUZ ATAM!!!

Halil Kanargı

YÜREK DİLSİZ KALIR

Mesut Çelik

Vefakar Ülkem

Gönül Şahin Mezkit

15 Temmuz günü



Mehmet ÖZÇAKIR

DEMİR RAYLARLA ÖRDÜK TÜM ANADOLU'YU. AYDIN İZMİR ANADOLU'NUN İLK DEMİR YOLU

Dün­ya­da ilk kez 1825 yı­lın­da İngil­te­re'de baş­la­yan demir yolu ula­şı­mı­nın, top­rak­la­rı 3 kı­ta­ya ya­yı­lan Os­man­lı İmpa­ra­tor­lu­ğu'na gi­ri­şi diğer bir­çok büyük ül­ke­ye göre çok erken de­ni­le­bi­lir.
Os­man­lı Dev­le­ti'nde ilk demir yolu ula­şı­mı 1854'te Ka­hi­re-İsken­de­ri­ye hat­tın­da ya­pıl­mış .Ana­do­lu da ilk demir yolu 2. Ab­dül­ha­mit dö­ne­min­de İzmir-Ay­dın ara­sın­da inşa edil­miş­tir. Ab­dül­ha­mit za­ma­nın­da ya­pı­lan demir yol­la­rı ve diğer eser­ler Os­man­lı ta­ri­hi­nin en yoğun dö­ne­mi ol­ma­sı­nın se­be­bi, ge­li­şen tek­no­lo­ji ve 33 yılı aşkın ik­ti­da­rı bo­yun­ca Av­ru­pa ile ge­liş­ti­ri­len iliş­ki­ler ola­rak gö­rül­mek­te­dir.
İlk de­mir­yo­lu in­şa­atı İngi­liz­le­rin kur­du­ğu şir­ket eliy­le inşa edil­miş­tir.Genel de İngi­liz ve Fran­sız çı­kar­la­rı için inşa edi­len De­mir­yo­lu ya­pı­mı için gü­zer­gah se­çi­mi için­de Os­man­lı'ya ya­pı­lan bas­kı­lar et­ki­li ol­muş­tur.As­lın­da ya­ban­cı dev­let­le­rin çı­kar­la­rı için ya­pıl­dı­ğı açık olan De­mir­yo­lu ya­pı­mı­nı Os­man­lı ta­ra­fı da de­mir­yo­lu­nun ya­pıl­ma­sı­nı çok is­tek­liy­di­ler. Çünkü o dö­nem­ler­de top­rak kay­bet­me­ye baş­la­yan Os­man­lı bçy­le­ce as­ke­ri yön­den güç­le­ne­rek, isyan ve eş­ki­ya­lı­ğı anın­da ön­le­ye­bi­le­ce­ği gibi, bunun ya­nın­da tarım ürün­le­ri­nin­de pa­za­ra sev­ke­di­lip , ül­ke­de eko­no­mi­nin ve zen­gin­li­ğin ar­ta­ca­ğı­nı ümit edi­yor­lar­dı.Ancak Os­man­lı'nın mali ve eko­no­mik ba­kım­dan güç­süz ol­ma­sı ne­de­niy­le bu mo­dern ula­şım ağını ken­di­si­nin tek ba­şı­na ya­pı­la­bil­me im­ka­nı bu­lun­ma­dı­ğın­dan , Os­man­lı çı­kark­la­rı­na göre değil, ara­la­rın­da önem­li bir re­ka­bet olan ya­ban­cı ulus­la­rın si­ya­si, eko­no­mik , hatta as­ke­ri çı­kar­la­rı­na göre gü­zer­gah dü­zen­len­me­si­ne göz yu­mu­yor­lar­dı.

Bu ne­den­le Ana­do­lu'nun ilk de­mir­yo­lu hattı Ege böl­ge­si­nin ham­ma­de­le­ri­ni ve pa­za­rı­nı İzmir Li­ma­nı­na ta­şı­mak ve o dö­nem­ler­de en büyük üre­tim mad­de­si olan Kola nın ham­mad­de­si Meyan başta olmak üzere ,Pamuk ,İncir gibi sınai tarım ürün­le­ri­nin hızlı nak­li­ye­si için Aydın –İzmir ara­sın­da inşa edil­miş­tir.Bu dü­şün­cey­le ha­re­ket eden Ro­bert Wil­kin adın­da­ki İzmir'li İngi­liz trüc­car, ve dört ar­ka­da­şı , 1856 yılı Eylül ayın­da Os­man­lı dev­le­tin­den İzmir -Ay­dın de­mir­yo­lu im­ti­yaz hak­kı­nı aldı.Bu im­ti­ya­zı İngil­te­re de bir başka şir­ke­tin dev­ral­ma­sı üze­ri­ne 1867 Mayıs ayın­da İzmir –Aydın Os­man­lı de­mir­yo­lu şir­ke­ti ku­rul­du. Şir­ket De­mir­yo­lu­nun ya­pı­mı sı­ra­sın­da hü­kü­me­te ait top­rak­la­rı ma­den­le­ri ve or­man­la­rı be­da­va kul­la­na­bi­le­cek­ti.R03;En önem­li­si de de­mir­yo­lu­nun iş­let­me­ye açıl­ma­sın­dan sonra şir­ket hat­tın ke­na­rın­da­ki 45 km'lik şerit için­de bu­lu­nan ma­den­le­ri az bir vergi kar­şı­lı­ğı iş­let­me hak­kı­na da sahip olu­yor­du.

İşte bu im­ti­yaz ile Tral­le­is antik ken­tin­den de bu kap­sam­da ka­zı­lar ve in­şa­at sı­ra­sın­da çıkan ta­ri­hi eser­ler yurt­dı­şı­na ka­çı­rıl­mış­tır.

Ana­do­lu'da demir yo­lu­nun ta­ri­hi 22 Eylül 1856'da ilk demir yolu hattı olan 130 km'lik İzmir (Al­san­cak)-Ay­dın Demir yolu için bir İngi­liz fir­ma­sı­nın (ORC) ilk kaz­ma­yı vur­ma­sıy­la baş­lar. İmti­yaz İzmir Va­li­si Mus­ta­fa Paşa za­ma­nın­da, 1857 yı­lın­da "İzmir'den Aydın'a Os­man­lı Demir yolu" kum­pan­ya­sı­na dev­re­dil­miş­tir. Böy­le­ce Ana­do­lu top­rak­la­rın­da­ki ilk demir yolu hattı olan 130 km'lik bu hat 10 yıl süren bir ça­lış­may­la Aydın İzmir ara­sın­da­ki 133 km 'lik de­mir­yo­lu hattı 7 Ha­zi­ran 1866 yı­lın­da Sul­tan Ab­dü­la­ziz za­ma­nın­da ta­mam­lan­dı.daha sonra Aydın Sa­ray­köy ar­dın­dan Sa­ray­köy Dinar hat­la­rı­nın açıl­ma­sıy­la or­ta­ya çıkan 609 km uzun­lu­ğun­da ki De­mir­yo­lu şe­be­ke­si, batı Ana­do­lu nun irili ufak­lı dal­la­rı olan büyük bir ağacı an­dı­rı­yor­du.

Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti Dev­let De­mir­yol­la­rı ya da kı­sa­ca TCDD, Tür­ki­ye Cum­hu­ri­ye­ti'ndeki demir yolu ta­şı­ma­cı­lı­ğı­nı dü­zen­le­yen, iş­le­ten ve kont­rol eden resmi ku­rum­dur.
Os­man­lı İmpa­ra­tor­lu­ğu dö­ne­min­de daha çok yap-iş­let mo­de­li ile ser­ma­ye sa­hip­le­rin­ce iş­le­ti­len demir yol­la­rı, 24 Mayıs 1924 ta­ri­hin­de çı­ka­rı­lan 506 sa­yı­lı Kanun ile dev­let­leş­ti­ril­me­ye baş­lan­mış ve Ana­do­lu - Bağ­dat De­mir­yol­la­rı Mü­dü­ri­yet-i Umu­mi­ye­si adı ile ya­pı­lan­dı­rıl­mış­tır. Daha sonra demir yol­la­rı­nın ya­pı­mı ve iş­le­til­me­si­nin bir arada yü­rü­tül­me­si ve daha geniş ça­lış­ma im­kân­la­rı ve­ril­me­si­ni sağ­la­mak ama­cıy­la çı­ka­rı­lan 31 Mayıs 1927 tarih ve 1042 Sa­yı­lı Kanun'la Dev­let De­mir­yol­la­rı ve Li­man­la­rı İda­re-i Umu­mi­ye­si adını al­mış­tır.

Başta Ata­türk olmak üzere Aydın garı inşa edil­di­ği yıl­lar­dan sonra bir çok ünlü dev­let ada­mı­nı ağır­la­mış­tır.Ünlü na­si­hat he­ye­ti de bu ray­lar üze­rin­den 29 Mayıs 1919'da İkinci Ab­dül­ha­mit'in oğlu Şeh­za­de Ab­dur­ra­him Aydın'a gel­miş­ti.Hatta İşgal kuv­vet­le­ri de 1919 da işgal et­tik­le­ri İzmir den sonra , bu tren­le Aydın ve Ege böl­ge­si­nin iç­le­ri­ne asker sev­ki­ya­tı yap­mış­lar­dır.

Kara tren ola­rak bi­li­nen kö­mür­lü tren­ler Aydın'dan İzmir'e 8 sa­at­te va­rır­lar­dı.Bugün ge­li­şen tek­no­lo­ji ile bu süre iki saat on da­ki­ka­ya in­di­ril­miş­tir.

Bugün kü , Aydın tren garı 1955 lerde inşa edi­le­rek hiz­me­te gir­miş­tir.

Bir dönem 1970 'lerin son­la­rın­da Men­de­res Eks­pe­ri adı al­tın­da Aydın'dan An­ka­ra'ya direk mo­tot­ren se­fer­le­ri kon­muş­tu. Ama gece do­kuz­da yola çıkan tren, er­te­si gün öğlen An­ka­ra'ya va­rın­ca iş­le­ri­ni sabah görüp dön­mek is­te­yen­ler ta­ra­fın­dan fazla rağ­bet gör­me­yin­ce se­fer­den kal­dı­rıl­dı.

Aydın da Efe­ler'in Os­man­lı ya baş­kal­dı­rıp , dağa çık­ma­la­rı­nın bir ne­de­ni de bu tren hat­tı­nın açıl­ma­sı­na bağ­la­nır.Aydın'dan yola çıkan ve incir ta­şı­yan deve ker­van­la­rı beş gün­lük yol­cu­luk es­na­sın­da gün­düz yol­cu­luk , gece ise han­lar­da ko­nak­la­ya­rak yol alır­lar­dı. İşte bu han­la­rı iş­le­ten , iki han ara­sın­da soy­gun ve ta­lan­dan ker­va­nı ko­ru­yan Efe­ler, tren yo­luy­la ula­şım baş­la­yın­ca , işsiz kal­dık­la­rın­dan , Os­man­lı'ya isyan ede­rek dağ­la­ra çık­tı­ğı söy­le­nir. 

Uzun yıl­lar kö­mür­lü kara tren ile baş­la­yan ilk mo­dern ula­şım , atla ve yaya ye­ri­ne daha hızlı ula­şım sağ­la­mış ve tür­kü­le­re ilham ol­muş­tur.

Çok daha sonra Aydın'ın ilk özel treni de Aydın 'da hiz­me­te gir­miş ve Na­zil­li Sü­mer­bank ve ilçe mer­ke­zin­de yolcu ve mal­ze­me ula­şı­mı sağ­la­mış­tır.
Tek­no­lo­ji­nin ge­liş­me­siy­le önce dizel ve son­ra­sın­da Ay­dın-İzmir hat­tın­da çift hatlı hızlı tren ile gün­de­me gelen Aydın için­den geçen de­mir­yo­lu Efe­ler il­çe­si­ni , adeta bir sur gibi ikiye bö­le­rek, ula­şım so­run­la­rı­nı ar­tı­ra­cak­tır.

Bunun için Efe­ler il­çe­sin­de ve diğer kent mer­kez­le­rin­de ya­şa­nan tren ka­za­la­rı­nı sı­fı­ra in­dir­ge­mek üzere , de­mir­yo­lu­nun ilçe ge­çiş­le­rin­de metro ben­ze­ri yer al­tı­na alın­ma­sı ken­tin ge­li­şi­mi için zo­run­lu­dur.     

18/02/2017

18.02.2017
Bu yazı 861 defa okundu.

Diğer Yazıları