YAZARLAR

Süleyman Kasım Şener

BİZ

Semra Şener

ATAMA ÖZLEM

HAVVA ÇETİNTÜRK

KAPLUMBAĞA ve BEN

Asuman Dokuzlu

UTANIYORUZ ATAM!!!

Halil Kanargı

YÜREK DİLSİZ KALIR

Mesut Çelik

Vefakar Ülkem

Gönül Şahin Mezkit

15 Temmuz günü



Mehmet ÖZÇAKIR

GÜLE GÜLE EY ŞEHRİ RAMAZAN

CAMİLERİ  ŞEHRİ,  AYDINDAN .

 

Haziran  ayı da geldi geçti.

İçindeki   Ramazan  ayı  gibi.

İnananlar , ağızları bağlandı, camileri  doldurdu.

Yazarımız Mehmet ÖZÇAKIR   bu ay  sizler için Aydın Camilerini araştırdı.  

Cami  kelime anlamıyla Cem yani ““toplayan, bir araya getiren” anlamında  toplanma bir araya gelme ve toplanılan  yer anlamını taşır.

Osmanlıdan önce  ve sonra  cami yaptırma geleneği beyler ve padişahlar ile yakınlarıyla başlamıştır.Padişah adına yaptırılan camilere Selatin camisi adı verilir, günün yirmidört saati açık bulunurdu.

Hassa Mimarı ve Mimarbaşı  , Kanuninin altın çağında yaşayan  Mimar Sinan’ın en büyük eserlerinden olan Camilerin yapımında   çeşitli  efsaneler  yıllardır dilden dile günümüze ulaşır.

Her ne kadar  Aydın da  Mimar Sinan ‘ın eserlerinden birinin varlığı henüz bulunamamış ise de savaş için Kanuni Sultan Süleyman ile gittiği  yerlerde, savaş tahkimatı ve köprüler gibi   irili ufaklı olsa da bir çok eserinin bulunduğu söylenir .

 Mimar Sinan’ın  kalfalık eserim dediği  İstanbul’un Haliç yamaçlarının üzerinde ve üçüncü tepesinde yer alan muhteşem Süleymaniye Camisinin  yapım aşaması bütünüyle görkemli bir efsanedir. Bunlardan en ilginç olanı , Mimar Sinan, Süleymaniye Külliyesi’nin temelini attıktan sonra, bu temelin oturması ve zeminin  sağlamlaşması için inşaatı durdurmuş ve bir yıl kadar beklemiştir.. İnşaatın ekonomik nedenlerden dolayı durduğu yolunda duyum alan ve Osmanlı ile her alanda yarış içinde olan Safevi şahı Tahmasb, fırsat bu fırsat diyerek, Süleyman’ı utandırmak istemiş ve padişaha inşaat tamamlansın diye bir sandık dolusu mücevher göndermiş. Ancak rivayet olunur ki, buna çok sinirlenen Sultan, mimarbaşı Sinan’a gereğinin yapılmasını buyurmuş ve büyük usta da bu eşsiz hazineyi, Safevi elçisinin gözü önünde, bir dibekte dövdürüp toz haline getirterek Süleymaniye’nin inşaat harcına katıvermiş.Sabahın ilk ışıklarıyla güneşin gökyüzünde parladığı bir gün, Süleymaniye Camii’ne dikkatli bakıldığında  parladığı  uzaklardan bile fark edilir.

 Aydın  ve İlçelerinde  de ,  tarihimize tanıklık eden ender  yapılardır Camilerimiz.

1922 yılında  Kurtuluş Savaşıyla , Yunan işgaline son verilmesinin ardından çekilen  işgal kuvvetleri   kenti  yakıp yıkmıştı.

Bu Vandallığın ardından , tüm ahşap yapılar yanıp kül olurken , günümüze ancak  ecdadımızın yaptığı taş duvarlı camiler ayakta kalabilmiştir.

Anadolu da ve Aydında yaşayan yabancıların terk etmesinden sonra, dini mekanlarından bazı kiliseler tadilatla Camiye dönüştürülmüş olup , bunlardan Didim ilçesi eski yerleşimi Hisar mahallesindeki  Cami buna örnektir.

Bugün  ilimizde  yer alan  en eski tarihi Camilerimizden Aydın’ da bir mahalleye isim olan   Veysipaşa (Üveyspaşa ), Ramazanpaşa, Süleyman bey cami,Eski Yeni  adıyla da  bilinen  Hasançelebi Cami,  Cihanoğlu Cami ve Külliyesi  , Bir örneği Köşk Yavuzköy de bulunan  benzer mimari deki , Kırmızı minare cami olarak  bilinen   Şemsi paşa Camisi  en belirgin  Osmanlı yapılarıdır. Diğer tarihi  ibadet mekanlarından  Çine Ahmet Gazi Cami, Didim  İlyas bey cami , Söke Hacı  Ziya Camii, Söke İlyasağa Cami (Koca cami ) ,Karacasu  çarşı Camisi ,Koçarlı Cihanzade  Mustafa Camii,Koçarlı  Cincin Köyü Cihanoğlu  camisi ve Kuşadası Kaleiçi  camisidir.

Tüm bu camilerimiz arasında en eskisi Osmanlı öncesi Anadolu beylikleri döneminden kalan ve Selçuklu Mimarisi örneklerini taşıyan  Eski Çine  köyündeki  Ahmet Gazi Camisidir.

Aydın Çine’ye bağlı Eski Çine Köyü’nde bulunan Ahmet Gazi Camii (Ulu Cami) Miladi 1308 yılında (XIV.yy’ın ilk yarısı) inşa edilmiştir. İnşaatı hakkında ayrıntılı bilgiler bulunmamaktadır. Tarihi belgelere bakıldığında Cami’nin Menteşoğlu Orhan Bey döneminde, oğlu Hızır Bey tarafından yaptırılmış olması kuvvetle muhtemeldir. Ancak XIV. yy’ın ikinci yarısında Cami Menteşoğlu İbrahim Bey’in oğlu Ahmet Gazi Bey (1366’da Menteşe Bey’i oldu, 1390 yılında vefat etti.) tarafından iyileştirilerek tekrar canlandırılmıştır. (Babası İbrahim Bey’in ölümü M.S. 1358’dir.) 
Ahmet Gazi Camii Döneminin en geniş kubbeli camisidir. Aydın İli’nin bilinen en eski camisidir. Aynı zamanda Batı Anadolu’da ki ilk Türk Ulu Eserlerindendir.

Beylikler döneminde Milet antik kenti içinde    Balat Köyü’nde Menteşoğullarından İlyas Bey tarafından 1404 yıllarında yaptırılan   İLYAS BEY CAMİİ  Cuma Camisi ismiyle de bilinmektedir.Caminin yapımında Miletos antik kentinin mermer blok taşlarından yararlanılmıştır. Bu yüzden de caminin içerisi ve dışı düzgün mermer bloklarla kaplanmıştır. Kare planlı caminin kuzeydeki mermer, taş işçiliği yönünden önemli sivri kemerli kapısı üzerinde h.806 (1403) tarihli üç satırlı yazıtı bulunmaktadır.

 

Aydın İl merkezindeki Efeler İlçesinde  en eski Cami ise mahalleye adını veren VEYSİ PAŞA camisidir. Aydın’ın en eski camisi olan Üveys Paşa Camisi, Kadı Muhiddin Efendi’nin oğlu Mısır Beylerbeyi Üveys Paşa tarafından 1568 yılında yaptırılmıştır. Üveys Paşa, Başdefterdarlık ile Budin ve Mısır Beylerbeyliklerinde bulunmuştur.  Avlu içerisinde kare planlı tek kubbeli küçük bir camidir. Yüksek kasnak üzerine oturan kubbesi kiremit kaplıdır. Dört sütunlu son cemaat yeri kirpi saçaklıklı üç kubbecik ile örtülmüştür. Giriş kapısı üzerinde yazıtı bulunmaktadır. Mihrap ve minberinde dikkati çeken bir bezeme olmayıp sadedir. Büyük olasılıkla caminin yandığı sırasında içerisindeki bezemelerle birlikte tahrip olmuştur. Cami 1899 depreminde yıkılmış, yeniden yapılmış, Yunan işgali sırasında yakıldığından 1947-1948 yıllarında onarılarak bugünkü durumuna getirilmiştir. Üveyspaşa’nın kardeşi   Ramazan Paşa  tarafından  Aydın Çarşısı içerisinde 1595’te   yaptırılan   Cami 1899 depreminde tamamen yıkılmıştır. Günümüze ulaşan camiyi Sökeli Halil Paşa yaptırmış, orijinalliğinden uzaklaşan camide karmaşık bir üslup görülmektedir. Burada Avrupa mimarisinden yararlanılmak istenmişse de bunda başarılı olunamamıştır. Cami, kare planlı olup, kesme taştan yapılmıştır. Kubbe kasnağındaki yuvarlak pencereler barok kıvrımlarla çevrelenmiştir. Ahşap giriş kapısı, oyma işleri ile bezenmiştir. Yapının üzeri büyük bir kubbe ile örtülmüştür. İçerisini barok üslubu anımsatan on uzun pencere ve su damlacığı şeklindeki küçük pencereler aydınlatmaktadır. Alçı kabartmalar, renkli cam işçiliği ve ağaç oymacılığı bakımından süslemeleri önemlidir. Caminin iç bezemesi bütünüyle barok üsluptadır. Kurtuluş Savaşı sırasında 22 Mayıs1919’da direniş toplantısı bu cami içerisinde yapılmıştır.

Aydın, Köprülü   Mahallesi’ndeki   en eski cami olan   CİHANOĞLU  CAMİSİ   Müderris Cihanoğlu Abdülaziz tarafından 1756 yılında yaptırılmıştır. Moloz taş ve tuğla karışımı olan cami, 9.50x9.50 m. Boyutunda kare planlıdır. XVIII.yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı mimarisine egemen olan barok üslubunda yapılmıştır. Bu özellikler sütunlarda, kabartma motiflerinde ve mimarisinde tümüyle yansımıştır. Camiye 15 basamaklı bir merdivenle çıkılır. Son cemaat yeri dört yuvarlak sütun üzerine oturtulan üç kubbe ile örtülüdür. Giriş kapısının etrafı mermer sövelerle sınırlandırılmıştır. Bu kapının üzerinde hicri .1170 ( Mildi 1756) tarihli yapım kitabesinde
“Her kim bu camiyi kılmış, binası müstedam olsun İlâhi ruzu mahşerde şefi-i Mustafa olsun. Sahibül hayrat velhasenat el hac Abdülaziz Efendi 1170. “ yazılıdır.

Kanuninin Rodos Seferi sırasında konakladığı Koçarlıda  doğan çocuğuna verdiği Cihan adıyla  anılan  Cihanoğlu  sülalesinin ileri gelenlerinden Hacı Mustafa Ağa Camii adıyla da bilinen  Koçarlı Cihanzade  Mustafa  camisi  Koçarlı kent merkezinin en eski camisidir. Çarşı içerisinde merkezi bir konuma sahiptir. 17. yüzyılın ikinci yarısında (1753-1756) yapıldığı bilinmektedir. Birincisi 1850’li yıllarda olmak üzere birkaç defa onarım geçirmiştir. En son onarım ise betonlaşmayı önlemek ve oluşan tahribatları gidermek için yakın zamanda onarım yapılmıştır.

Artık günümüzde ata yadigarı taş duvarlı camilerimiz yerini aynı mimaride görkemli betonarme yapılara terk etti. Efeler ilçesinde  yeni yapılan Yavuz Selim , Emir Sultan ve Müftülük Külliye camileri  ilimizde  artan nüfusa hizmet vermeye devam ediyor.

Ramazan bayramınız kutlu olsun , Yüce yaradan gelecek Ramazanlara  ulaştırsın , hepimizi tekrar buluştursun.

MEHMET ÖZÇAKIR

mehmetozcakir@hotmail.com

PK:110 EFELER – AYDIN

GSM : 0.542.7608691 

24.06.2017
Bu yazı 347 defa okundu.

Diğer Yazıları