YAZARLAR

Süleyman Kasım Şener

BİZ

Semra Şener

ATAMA ÖZLEM

HAVVA ÇETİNTÜRK

KAPLUMBAĞA ve BEN

Asuman Dokuzlu

UTANIYORUZ ATAM!!!

Halil Kanargı

YÜREK DİLSİZ KALIR

Mesut Çelik

Vefakar Ülkem

Gönül Şahin Mezkit

15 Temmuz günü



Mehmet ÖZÇAKIR

ŞEHİRLERİN HAFIZASI VE SİMGESİ İŞTE ÖRNEK BİR KENT MÜZESİ

Kent müzeleri kentlerin arşivi , simgesi ve açıkça tam kendisidir.

Bu arşivleri gezdiğinizde kenti  ve  değerlerini bir arada görme olanağı bulursunuz.

Kısaca Kent arşivleri, kentlerin alfabesi ve sözlüğüdür.

Bu anlamda Efeler ilçesinde açılması düşünülen Bosnalı konağı Kent Arşivi için yerinde inceleme yapmak üzere  Ödemiş ilçesine gittik geçen hafta.

Ödemiş fıkralara konu olan “ borcu olmayan ilçemiz “ deyimi ile ünlenmiştir.

Yüz bini biraz aşan nüfusu ile Ödemiş , Birgi ve Gölcük yerleşimleri ile doğal güzelliklere sahip bir ilçemizdir.

Şirin bir kasaba irisi bu ilçemiz tarihi , keçesi, köftesi ve  nerdeyse yarım yüzyılı aşan ünüyle damaklara lezzet veren   Töngül  pidecisi , örnek bir Ege ilçesidir.

Aydın’a Nazilli ve  Tire  ilçeleri içinden  ulaşımı bulunan şirin Ödemiş aydın ve doğal bir Ege yerleşimi.

Benzer Efe kültürü ile yoğrulmuş tüm Ege nerdeyse birbirine benziyor.

Ağaçlı geniş yolları , köylüleri, benzer yemekleri,  adeta Çine ve Yenipazar da sandık kendimizi..!

Yetiştirdiği ünlüler arasında Başbakanlık da yapmış Rüşdü Saraçoğlu  ,bakanlık yapan Alev COŞKUN , adına özel müze açılan  Türk halk Müziği sanatçısı  Bedia Akartürk,sanatçı ve tiyatrocu Aykut ORAY, Hendbolcü  Ceren ÜSTÜN ve  Gökcen EFE bu toprakların  havasını soluyup suyunu içmiştir.

İlk durağımız eskiden han olan sonra otel’e çevrilen Yıldız Kent arşivi  avlu içinde iki ayrı binada Ödemiş’in kültürünü yansıtıyor.

Ödemiş  belediyesinin mülkiyetindeki  bina kamulaştırılarak , yapılan uzun hazırlık ve çalışmalardan sonra , 25 Şubat 2012 tarihinde ziyarete açılmış olup “ Yıldız Kent Arşivi ve Müzesi” adını almıştır.

İçinde ödemiş’le özdeş  eserlerin sergilendiği eskiden otel odaları olarak kullanılan mekanlar şimdilerde  kemtin değerlerine ev sahipliği yapmaya devam ediyor. Yıldız Oteli’nin alt ve üst katında mevcut toplam 14 oda 4 koridor ile Keçecizade Hanı’nın alt ve üst katında 3 oda ve 155 metrekarelik sergi salonundan oluşmaktadır.  Şu an itibariyle  27034 adet taşınır kültür varlığını barındıyor.
İşte Yıldız kent Arşivi ve Müzesinde yer alan odalar ve içindekiler.

 Yıldız Kundura Odası: Müzenin ziyarete açılışının birinci yıldönümü etkinlikleri çerçevesinde; Ödemiş Ayakkabıcılar Odası işbirliği ile bir dönem kentin önemli bir gelir kaynağı olan ayakkabıcılık sektörünü canlandırmak üzere “Kundura Animasyon Odası” düzenlenmiştir. Odada; kentte  80-100 yıl önce kullanılan ayakkabılar, çarıklar, mesler, çizmeler, nişan ayakkabıları vb. bulunmaktadır. Ve 100’e yakın ayakkabı çiftinin bulunduğu odada 19. yy ’da kullanılmış dünya ayakkabılarından örnekler yer alıyor.

 

“Çeyiz-Gelin-Düğün” Sergi Salonu: Ödemiş Belediyesi’nin ÖYKAM’ı müze adasına dönüştürmek amacıyla yakın geçmişte kamulaştırdığı 550 metrekarelik yeni alanın bir bölümünde açılan sergide; tekstil ürünleri ve ev eşyalarından oluşan 300’ün üzerinde taşınır kültür varlığı mevcut.

 

Yıldız Sinema Odası: 20. Yüzyıl'da üretilmiş çeşitli tür ve markada film ve fotoğraf makineleri, kameralar, pozometreler ile film afişleri, fragmanlar, broşürler, fotoğraflar ile sinemanın tarihsel gelişimini anlatan açıklayıcı panolar, mankenler eşliğinde sergileniyor.

 

“İlkkurşun” Sergi Salonu: Yunan Ordusu'nun Anadolu'daki işgal yıllarını anlatan bu sergide; Ödemişli Tevfik Fikret Serter'in TBMM Ordularının İzmir'i kurtardığı 9 Eylül 1922 günü Manifaturacılar Çarşısı'nın (şimdi Mimar Kemalettin Caddesi) girişine astığı elde dikilmiş Türk Bayrağı, Yunan Ordusu'nun Anadolu'da bıraktığı savaş teçhizatları, İzmir'in işgalini betimleyen İtalyan ressam Vittorio Pissani'ye ait imitasyon tablolar, 30*40 ebatlarında birçok fotoğraf ve obje sergilenmekte.

 

"Kore Savaşı" Fotoğraf ve Obje Sergi Salonu: II. Dünya Savaşı sonrasında Kore’de yaşanan Soğuk Savaş Döneminde, Türkiye Birleşmiş Milletler’ in yanında yer alarak Güney Kore’den askeri desteğini esirgememiştir. Bu bağlamda, Ödemişli Kore Şehit ve Gazileri’nin bağışlarıyla oluşturulan sergide Ödemiş Muharip Gaziler Derneği, Gazi Abdullah Seloğlu, Cem Üsküp ve Tahir Badem’in özel koleksiyonuna ait obje, fotoğraf ve mektuplar yer almaktadır.

 

ALT KAT TEŞHİR

Sahanlık kısmı olan bir koridor ve üç oda ile Kütüphanesi ve arşivi vardır:

Koridor: 20. Yüzyılın ilk çeyreğinden Kütahya çini tabaklar, portmanto, kıl heybe, ipek kumaş üzerine tel sarma bir gelin başı, Yıldız Oteli’ne ait  (taş) boy aynası; 1950’lerden kalma ayaklı fotoğraf makinesi, Sevr Antlaşması’na göre Batı Anadolu ve Trakya haritası ile “Ödemiş Beldesi” başlıklı ölçeği büyütülüp renklendirilmiş harita (1925 tarihli) sergilenmektedir.

Kütüphanesi orijinal el yazmaları ve Ödemiş ‘i anlatan kitaplarla bugüne dek tam 5 yılda  12 adet kitap yayınlanmıştır.

 

Berber Odası: Ödemişli Ermeni berber Sarkis Parseg’e ait 1901 tarihli bir berber tezgâhı ile çoğu 20. Yüzyılın ilk yarısında kullanılmış berberlik mesleğine ait aletler sergilenmektedir.

 

Tütün Odası: Erken cumhuriyet döneminde, Ödemişlilerin geçiminde son derece önemli bir yer tutan tütün ve tütüncülükle ilgili canlandırmalar ve objeler sergilenmektedir.

 

Saatçi Odası: Ödemiş’in tanınmış saatçi ustalarından Ahmet Güldağ’ın müzeye bağışladığı malzemeler; satın alma veya bağış yoluyla edindiğimiz kol, köstekli, masa ve duvar saatleri teşhir edilmektedir.


ÜST KAT TEŞHİR

 

Üç koridor ve (aşağıda isimleri yazılı) 11 oda vardır:

 

Oturma Odası

Çeyiz Odası

Efeler Odası

Otel Odası

Mutfak

Görsel Tanıtım Odası

Ş. Saraçoğlu Anı Odası

Dr. M. Bengisu Anı Odası 1

Dr. M. Bengisu Anı Odası 2

Ödemişli Kültür ve Sanat İnsanları

Ödemiş Tarihi Odası

 

Söz konusu koridor ve odalarda sergilenen taşınır kültür varlıkları arasında şunlar bulunmaktadır:

 

Mutfak Eşyaları: Geç Osmanlı ve erken cumhuriyet döneminde kullanılmış çoğu etli bakırdan kebap tabakları, sahanlar, lengerler (pilavlıklar), kaşıklar, ibrikler, tepsiler, bakraçlar, kahve değirmenleri, tepsiler, sürahiler, taslar, maşrapalar, sütlükler, bakraçlar, süzgüler (ilistirler), kevgirler, saleplikler, semaverler, tencereler, yerli ve yabancı değişik türde porselen eşyalar.

 

Kadın Takıları: Kadınlarımızın zarafet ve beğenisini yansıtan gümüş ve/veya alpakadan, bazıları mercan taşlarıyla da süslenmiş: tepelikler, göğüslükler, cevşenler, kemerler, muskalıklar, halhallar, alınlıklar.

 

Ateşli ve Kesici Silahlar: Osmanlı döneminden olup, bir kısmı Kurtuluş Savaşı’nda kullanılmış çeşitli tip ve markada tüfek ve tabancalar, bu silahlara ait fişekler, barutluklar, harbiler; kulaklı yatağan bıçakları ve kamalar; miğfer, matara ve süngüler.

 

Seramik Eşya: Osmanlı Dönemi’nde Kütahya’da veya Avrupa’da Osmanlı pazarı için üretilmiş tabak ve sürahiler.

 

Hamam Takımları: Osmanlı Dönemi’ne ait bohçalar, havlu ve peşkirler, şifa tasları; sedef kakmalı, telkari gümüş veya alpaka nalınlar, kildanlık, kese, hamam tasları ve kesme kalıp sabunlar.

 

Duvar Saatleri: Osmanlı Dönemi’nden ahşap muhafazalı Avrupa’da üretilmiş duvar saatleri.

 

Lambalar: Osmanlı ve erken cumhuriyet döneminde, aydınlanmak amacıyla kullanılmış değişik tür ve modelde cam ve porselenden gaz lambaları.

 

Fenerler: Osmanlı ve erken cumhuriyet döneminden olup Ödemiş sokaklarını aydınlatmış; trenlere işaret vermede, faytonda, bisiklette, maden galerilerinde kullanılmış çeşitli cins ve markada fenerler.

 

Gaz Ocakları ve Kaminetolar: Geç Osmanlı ve erken cumhuriyet döneminden yerli ve yabancı markalı, değişik türde ısıtma aletleri ve pürmüzler.

 

Mangal ve Semaverler: Geç Osmanlı ve erken cumhuriyet döneminden bakır ve pirinç mangal, semaver ve leğen-ibrikler.

 

Ütüler: Osmanlı Dönemi’nden kalma değişik büyüklükteki demir ısıtmalı ve kömürlü ütüler.

 

Tartı Aletleri ve Ağırlıklar: Osmanlı Dönemi’nde sarraf, pazarcı ve sokakta iş yapan seyyar esnafın kullandığı değişik büyüklükte terazi, tartı, kantar, dirhem ve el kantarları.

 

Heybeler ve Semerler: Osmanlı Dönemi’nde Ödemiş’te kullanılmış halı ve kıldan heybelerle beygir ve merkep semerleri.

 

Ahşap Kapılar: Kalem işi süslemeli kapılar.

 

Halı, Kilim ve Seccadeler: Osmanlı ve erken cumhuriyet döneminden Isparta, Uşak ve Orta Anadolu yöresinde dokunmuş halı, kilim ve seccadeler.

 

Çıkrıklar ve Dikiş Makineleri: Geç Osmanlı ve cumhuriyet döneminde ayaklı-ayaksız dikiş makineleri ve çıkrıklar.

 

Giyim Eşyası: Ödemiş’e özgü atlas ve ipek kadife üzerine tel sırma bindallılar, üç etekler, nişanlıklar, çeşitli tip ve boyutlarda para keseleri, peşkirler, yemeniler, yazmalar, uçkurlar ve Efelerin giyindiği tüm kıyafet ve aksesuarlar.

 

Tuvalet eşyaları: Gelinlik kızın çeyizinden allık, ruj, sürmedan gibi makyaj malzemeleri, parfüm şişeleri, ayna ve taraklar, dikiş takımları, mücevher kutuları vb.

 

Cep saatleri, Sikkeler, Madalya ve Rozetler: Ödemiş civarından toplanmış değişik marka ve modelde cep saatleri, son altı Osmanlı padişahı döneminden ve cumhuriyet dönemine özgü sikkeler, Osmanlı’dan cumhuriyet çeşitli madalya ve rozetler.

 

Kapı ve Dolap Kollarıyla Kilit ve Anahtarlar: Ödemiş evlerine ait değişik büyüklükte kapı ve dolapların kilitleri, kolları ve anahtarları.

 

Ödemiş Belediyesi Objeleri:  Osmanlı’dan 1950’li yıllara, Ödemiş Belediyesi’nce kullanılmış toprak su künkleri, su saatleri, itfaiye vanaları, hortum ağızları, baretler, zabıta kıyafet ve aksesuarları, elektrik saatleri, bekçi saatleri, gaz maskeleri, barometreler, manyetolu telefonlar, fonograf, daktilo, hesap makineleri, evlenme defterleri, kablo tutma makasları, metreler, sigorta şirketleri plakaları, personel sicil defterleri, elektrik ve su faturaları ile Ödemiş Belediye Tabipliği’ne ait tıbbi alet edavat.

 

Ecza Malzemeleri: 1930’lu yıllarda Ödemiş’te kurulu Kanaat Eczanesi’ne ait ilaç şişeleri ve ilaç tartı aletleri.

 

Ayrıca kumaş panolar, beşikler, çeyiz sandıkları, rahle, değişik türde yöresel dokuma bezler, danteller, mihnet işleri, kanaviçeler, efe ve krep oyaları, çemberler, keçe minderler ve çok sayıda eski fotoğraf ile belgeler sergilenmektedir.

 

 

Her ilde ve ilçelerde hatta bazı köylerde tarih ,kültür ve aidiyet bilinci gelişerek , yörenin objelerinin değerlerinin sergilendiği kent arşivlerinin artması dileğimizle ,AYDIN EFELER BELEDİYESİ BOSNALI KONAĞI  duyarlı Aydınlıların   bağışlarıyla hayata geçecektir.

Ödemiş’in köftelerinde tadarak bu şirin ilçeden ayrılırken ,Aydın’a dönüş yolunda Tire ile Ödemiş arasında yol boyunca kesme çiçek, bahçe süs bitkilerinin üretiminin yapıldığı  arazilere imrenerek bakıyoruz.
Oysa Aydın Jeotermal sera ısıtma sistemiyle kapalı alanlarda kışın dahi kesme çiçek ve bahçe peyzaj bitkileri üretiminin yapıldığı mükemmel bir  merkez  olabilir.

Büyük düşünmek ,işte böyle bir şey..!

MEHMET ÖZÇAKIR

mehmetocakir@hotmail.com

GSM:0.5058077828

PK:110 EFELER  -  AYDIN

 

 

 

30.09.2017
Bu yazı 156 defa okundu.

Diğer Yazıları